مشروح مطلب شكى نيست كه مركز زمين مذاب است ، آتشفشانهاى آن كه گاه گاه سر كشيده و دريائى از مواد مذاب را بيرون مى ريزند شاهد گوياى اين مدعا هستند ، هر قدر در سطح زمين پائين برويم حرارت آن زياد مىشود ، عميق ترين معدن طلاى جهان در افريقاى جنوبى قرار دارد ، ديواره‌هاى آن باندازه‌اى داغ است كه دستگاه سردكن آن چهل ميليون ريال خرج دارد تا كار را براى كارگران تحمل پذير كند . در عمق پنجاه كيلومترى ( 000 ، 50 مترى ) زمين درجهء حرارت به هزار و پانصد درجه مى رسد كه محل ذوب شدن سنگهاست ، با وجود اين به علت فشار شديد نزديك به دو هزار آتمسفر كه در اين عمق حكمفرماست موادّ ، سيّال نمى شوند بلكه خاصيت پلاستيكى به دست مى آورند و گاهى در اثر كم شدن فشار به صورت مذاب در آمده و به شكل آتشفشان بيرون مى ريزند . بعد از پنجاه كيلومترى كه هنوز به مركز اصلى نرسيده درجهء حرارت به دو هزار مى رسد ، از عمق سه هزار كيلومترى هستهء آهنى زمين شروع مىشود كه درجهء حرارت آن چهار هزار درجهء فشار آن در حدود دو ميليون آتمسفر است ، به هر حال مركز زمين مانند پوستهء آن جامد نيست و پوستهء آن حدود شصت كيلومتر ضخامت دارد ، ولى اين ضخامت نسبت به هستهء آن ، مانند پوست تخم مرغ است نسبت به سفيده و زردهء آن . از آنطرف كوهها كه از هر طرف سر بفلك كشيده‌اند ، چند برابر آن در درون زمين ريشه دوانيده و از هر طرف پوستهء زمين را به زنجير كشيده و آن را بر روى هستهء مركزى ميخكوب كرده‌اند ، اين كوهها فقط در خشكيها نيستند بلكه در زير درياها و كف اقيانوسها نيز وجود دارند ، در كتاب « دريا ديار عجائب » مى نويسد : طويلترين سلسلهء جبال در زير آبها پنهان است ، مثلا سلسله جبال اطلس ميانه از « ايسلند » شروع شده و به سوى قطب جنوب ادامه دارد ، اين سلسله جبال كه به شكل حرف انگليسى « » است حدود بيست هزار كيلومتر طول دارد و بيشتر قله‌هاى آن تا سطح آب هشتصد تا هزار و ششصد متر فاصله دارد « يا من فى البحار عجائبه » .